Co oznaczają kolory szlaków w górach? I dlaczego nie jest to trudność?

Kolory szlaków turystycznych w Polsce to ustandaryzowany system wprowadzony przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK). Przede wszystkim ułatwia on nawigację po górach, umożliwia planowanie przejść górskich, a także sprawia, że czytanie mapy jest znacznie łatwiejsze. W tym artykule wyjaśnię, co oznaczają kolory szlaków w górach i dlaczego nie jest to trudność danego szlaku.

Historia systemu oznaczeń szlaków turystycznych

System kolorów szlaków górskich w Polsce wywodzi się z XIX wieku, kiedy to Polacy zauważyli, że w Czechach zaczęto stosować czerwone paski do znakowania tras. Po I wojnie światowej PTTK ujednoliciło oznaczenia, wprowadzając trzy poziome paski: dwa białe zewnętrzne i kolorowy środkowy. Znak ten ma bardzo sprecyzowane wymiary: 15 centymetrów długości i 9 centymetrów szerokości.

W Beskidach pierwszy polski szlak oznakowano w 1906 roku na trasie z Suchej Beskidzkiej do Zawoi (ok. 11,5 km, przez Przełęcz Przysłop). Został on oznaczony kolorem czerwonym, a inicjatorem był Hugon Zapałowicz, botanik i miłośnik Babiej Góry. Był to ważny szlak łączący stację kolejową w Suchej z rozwijającą się wsią letniskową Zawoją, bazą wypadową na Babią Górę.

Standardowe kolory szlaków górskich w Polsce

Oznaczenia szlaków turystycznych PTTK wykorzystują pięć kolorów, malowanych na drzewach, skałach lub słupkach. Te kolory to: czerwony, niebieski, zielony, żółty oraz czarny. I co najważniejsze, kolory nie wskazują bezpośrednio na trudność…ale wskazują na coś innego i warto te informacje zapamiętać przy planowaniu wypadów w Beskidy lub inne pasmo górskie.

• Czerwony: Szlaki w kolorze czerwonym, to główne szlaki dla danego regionu lub kilku regionów. Bardzo często są to szlaki długodystansowe (ale nie zawsze), gdyż Główny Szlak Beskidzki (Ustroń – Wołosate) i Mały Szlak Beskidzki (Bielsko – Biała – Luboń Wielki), są właśnie oznaczone kolorem czerwonym. Innym przykładem jest szlak, który prowadzi przez cały Worek Raczański od Soli przez Rachowiec, Zwardoń, Wielką Raczę, Przegibek, Wielką Rycerzową, aż do Rycerki. On również jest oznaczony kolorem czerwonym.

• Niebieski: Szlaki w kolorze niebieskim, są podobne w swej naturze, do szlaków czerwonych. Bardzo często w ten sposób znakowane są szlaki długodystansowe. Jednym z ciekawszych przykładów takiego szlaku jest Szlak Karpacki (nie mylić z Głównym Szlakiem Beskidzkim!), który prowadzi z Rzeszowa do Grybowa. To trzeci najdłuższy szlak długodystansowy w Polsce. Trasa mierzy około 430 km, przecina przepiękne Bieszczady, a także mało popularny Beskid Niski, w jego najdzikszych miejscach.

• Zielony: Wędrując szlakiem zielonym, bardzo często napotkacie na swojej drodze jakąś atrakcję przyrodniczą lub rezerwat. Szlaki zielone to również szlaki, na których znajdziecie wiele miejsc widokowych. Jednym z moich ulubionych szlaków zielonych jest szlak w Beskidzie Małym, który prowadzi z Gaików do Suchej Beskidzkiej. Po drodze zobaczycie Jezioro Międzybrodzkie, liczne wychodnie skalne (Zamczysko i Kozie Skały w Grupie Żurawnicy), przejdziecie brzegiem rezerwatu Madohora (m. in. dolnoreglowy las świerkowy) i widokową polaną Suwory ze źródełkiem. Sami widzicie, że atrakcji przyrodniczych jest na nim mnóstwo.

• Żółty: Kolorem żółtym najczęściej oznaczane są krótsze szlaki łącznikowe oraz dojściowe do schronisk i/lub punktów widokowych np. szlak z Mszany Dolnej na Ćwilin. Ale tutaj od razu uwaga, bo istnieją też dłuższe szlaki, które są oznaczone tym kolorem. Pięknym przykładem jest Szlak 10 Polan, który przecina Beskid Wyspowy oraz Gorce, biegnąc od Tymbarku, aż po Nowy Targ. Szlak wyznaczył w 1926 roku ksiądz Walenty Gadowski, więc jest to również jeden ze starszych szlaków w Beskidach. Jak widzicie na mapie, ma on ponad 40 km, więc trudno go zakwalifikować do szlaków krótkich.

• Czarny: Kolor, podobnie jak opisany wyżej kolor żółty, służy do oznaczania krótkich szlaków dojściowych oraz szlaków łącznikowych. Jest on natomiast najrzadziej używanym szlakiem ze wszystkich kolorów. Prawdopodobnie dlatego, że przy złych warunkach pogodowych i nocą, jest on słabo widoczny. Poniżej przykład krótkiego, nieco ponad 2-kilometrowego szlaku, który łączy dzielnicę Dobka w Ustroniu z niebieskim szlakiem grzbietowym w okolicach Świniorki

Pamiętajcie natomiast, żeby zawsze sprawdzić dany szlak na mapie i nie polegać w 100% na powyższych informacjach. Bo tak jak pokazałem wyżej, na mapach znajdziecie zarówno krótkie szlaki niebieskie, jak i długie żółte. Mniej istotne szlaki czerwone i zielone szlaki, które akurat nie mają po drodze żadnej atrakcji przyrodniczej. Dlatego zachęcam do korzystania z mapy lub skorzystania z usług przewodnika beskidzkiego przy planowaniu wycieczek górskich.

Inne oznaczenia, które można spotkać na szlakach w Beskidach

Poza standardowymi oznaczeniami tj. kolorowym paskiem pomiędzy dwoma pasami białymi, w górach możecie zobaczyć też inne oznaczenia, które ułatwiają nawigację lub sugerują, dla kogo przeznaczony jest dany szlak. Poniżej znajdziecie grafikę oraz krótki opis.

• Znak początku szlaku: dwukolorowe koło, gdzie w środku znajduje się kolor szlaku, a obramowanie jest w kolorze białym;
• Tabliczki z kierunkiem / celem / czasem przejścia (drogowskazy): pojawiają się zwykle na początku szlaku, w miejscowościach oraz przy schroniskach. Wskazują cel wędrówki, kolor szlaku oraz czas przejścia do miejsca wskazanego na drogowskazie;
• Oznaczenia kierunkowe: to znaki pokazujące przebieg szlaku. Możecie spotkać się ze strzałkami kierunkowymi lub łamanym znakiem szlaku, który sugeruje delikatną zmianę kierunku ścieżki, którą idziemy;
• Wykrzyknik: miejsce na szlaku, gdzie trzeba zwrócić szczególną uwagę lub zachować ostrożność. Zwykle dotyczy to przebiegu szlaku, który gwałtownie zmieni kierunek lub na szlaku może wystąpić jakieś niebezpieczeństwo;
• Kwadrat podzielony po przekątnej na dwa równe trójkąty: jeden z trójkąt jest biały, drugi w odpowiednim kolorze. W ten sposób oznaczane są szlaki gminne spacerowe. Spotkacie je często w pobliżu dużych miejscowości wypoczynkowych;
• Mniej popularne oznaczenia: na szlakach możecie zobaczyć jeszcze np. symbol domu – dojście do miejsca noclegowego, półokrąg z kolorem w środku – dojście do punktu czerpania wody, a także trójkąt z kolorem w środku – punkt widokowy. Natomiast te symbole spotkacie znacznie rzadziej niż te wymienione na początku.

Kolory szlaków narciarskich – porównanie z trasami pieszymi

W przeciwieństwie do szlaków pieszych, kolory szlaków narciarskich oznaczają poziom trudności tras, zgodnie z międzynarodowym systemem stosowanym głównie w Europie (w tym Polsce). Być może stąd bierze się przekonanie, że w górach jest podobnie

Standardowe oznaczenia

• Zielony: Bardzo łatwe trasy dla absolutnych początkujących; nachylenie do ok. 15–25%, szerokie, płaskie, bez przeszkód.
• Niebieski: Łatwe trasy dla narciarzy z podstawami; nachylenie 15–30%, łagodne zakręty, idealne do nauki skrętów.
• Czerwony: Średnio trudne, dla średniozaawansowanych; nachylenie 25–40%, strome odcinki, węższe, wymaga kontroli prędkości.
• Czarny: Bardzo trudne, dla ekspertów; nachylenie powyżej 40%, nierówności, muldy, skały – ryzyko kontuzji przy braku techniki

W Polsce dominują trasy niebieskie, czerwone i czarne, a zielone występują niezwykle rzadko. Kolory nie oznaczają długości trasy, a głównie nachylenie i ukształtowanie, dlatego zawsze sprawdzaj mapę stoku przed rozpoczęciem zjazdów.

Narciarze powinni zwrócić uwagę na jeszcze jedno interesujące oznakowanie, które w ciągu ostatnich kilku latach pojawia się w górach coraz częściej. Znaki są niemal bliźniaczo podobne do znaków pieszych, ale zamiast białego paska, jest pasek w kolorze pomarańczowym. To oznaczenie narciarskich szlaków pieszych np. dla narciarzy skitourowych. Często w górach można też spotkać tablice w kolorze pomarańczowym z oznaczeniem takich szlaków.

Ciekawostki i fakty o szlakach górskich

• W Beskidach jest niewiele miejsc, gdzie spotykają się wszystkie kolory szlaków w jednym miejscu. Jedno z nich to Magurka Wilkowicka w Beskidzie Małym;
• PTTK znakuje ponad 2000 km szlaków w Beskidach;
• GSB (Główny Szlak Beskidzki) liczy dokładnie 497 km, z sumą przewyższeń ok. 38 000 m. Zaczyna się (lub kończy) w Ustroniu w Beskidzkie Śląskim i kończy się (lub zaczyna) w Wołosatem w Bieszczadach. Jest to najdłuższy szlak pieszy w Polsce;
• Szlaki piesze używają tylko pięciu kolorów i są malowane na białym tle;
• W 2023 roku beskidzkie szlaki odwiedziło ponad 2 mln turystów.

Zasady bezpieczeństwa i praktyczne wskazówki

Pamiętajcie, że aby przed wyjściem na szlak, zawsze sprawdzić warunki, jakie panują w górach, zwłaszcza zimą. Następnie zaplanuj wyjście używając oficjalnych szlaków, korzystając z tradycyjnej mapy lub map dostępnych online (mogą być bardziej aktualne). W punktach wyjścia oraz na skrzyżowaniach szukaj trzech pasów oraz drogowskazów, które podają czas przejścia, aby bezpiecznie dotrzeć do celu. Do zobaczenia na szlaku!